Fysiotherapie bij hartpatiënten


Een traject hartrevalidatie is een belangrijk onderdeel van het herstel van patiënten met coronair lijden. Hartrevalidatie bestaat uit een multidisciplinaire aanpak, met als doel fysiek en psychosociaal te herstellen van een doorgemaakt event/interventie en een duurzaam gezonde leefstijl aan te nemen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat hartrevalidatie een bewezen effectieve en kosteneffectieve behandeling is van patiënten met verschillende uitingen van coronair lijden. Een belangrijk element van hartrevalidatie is het beweegprogramma, dat onder begeleiding van een gespecialiseerde fysiotherapeut wordt uitgevoerd. In de huidige Nederlandse situatie wordt de kans op overlijden ten gevolge van coronaire aandoeningen binnen 4 jaar 35% kleiner door het volgen van een hartrevalidatieprogramma (de Vries et al. Eur Heart J). 

Voor welke diagnosegroepen is hartrevalidatie een (kosten)effectieve behandeling?

Uit wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat hartrevalidatie een (kosten)effectieve behandeling is voor specifieke diagnosegroepen: zogeheten ‘absolute indicaties’. 
De diagnosegroepen met een absolute indicatie voor hartrevalidatie zijn:

  • Patiënten met een acuut coronair syndroom (ACS), waaronder een acuut myocardinfarct (AMI) en instabiele angina pectoris (IAP) 
  • Patiënten met stabiele angina pectoris 
  • Patiënten die een percutane coronaire interventie (PCI) hebben ondergaan 
  • Patiënten die een omleidingsoperatie (Coronary Artery Bypass Grafting (CABG)) hebben gehad 

Fasen van hartrevalidatie 
Een traject hartrevalidatie kan uit 3 fasen bestaan, namelijk: 

  • Fase 1 of klinische fase: activiteiten tijdens ziekenhuisopname
  • Fase 2 of revalidatiefase: poliklinische revalidatie
  • Fase 3 of post- revalidatiefase: nazorgfase (vooral gericht op het behoud van de in fase II ingezette leefstijlveranderingen)

Welke patiëntcategorieën onderscheidt men binnen de hartrevalidatie?
Binnen hartrevalidatie worden in de richtlijnen, afhankelijk van het mogelijke zorgaanbod, drie levels patiënten omschreven, namelijk:

  • Level 1: niet-complexe patiënten
  • Level 2: complexe patiënten
  • Level 3: hartrevalidatie in een klinische setting

Welke hartpatiënten komen in aanmerking voor hartrevalidatie door een gespecialiseerd fysiotherapeut?
Bij Chronisch ZorgNet richten we ons op het aanbieden van fase 2 hartrevalidatie aan niet-complexe patiënten (level 1). Echter kan het goed zijn dat het aangeboden traject fysiotherapie via Chronisch ZorgNet een combinatie is van fase 2 én 3, een samensmelting van beide fases door deze herinrichting van zorg. Welke patiënten hiervoor in aanmerking komen wordt beoordeeld door de behandelend cardioloog en/of verwijzend hartrevalidatie coördinator op basis van de volgende criteria (zie NVVC-praktijkrichtlijn criteria niet-complexe hartpatiënten): 

  • Stabiele medische fase  
  • Geen psychische en/of cognitieve stoornissen  
  • Geen angina pectoris en/of gedocumenteerde ischaemie bij geringe inspanning
  • Linker ventrikel ejectiefractie ≥ 40% 
  • Geen ernstige hartritmestoornissen tijdens inspanning  
  • Geen significant hartkleplijden  
  • Geen congenitale hartaandoening  
  • Geen ICD  
  • Geen ernstige comorbiditeit die van invloed kan zijn op de revalidatie (bijv. COPD, diabetes mellitus, locomotore aandoeningen) 

Fit-module (beweegprogramma) binnen hartrevalidatie
De Fit-module binnen de hartrevalidatie duurt gemiddeld 12 weken, waarin de patiënt zijn/haar persoonlijke doelen probeert na te streven. Een plan dat is gericht op fysieke training en de mogelijke belemmeringen hiervoor (zie KNGF-richtlijn hartrevalidatie voor toelichting). Denk aan het:

  • Overwinnen van angst voor inspanning
  • Optimaliseren van het inspanningsvermogen 
  • Leren kennen van fysieke grenzen en omgaan met fysieke beperkingen
  • Ontwikkelen en onderhouden van een actieve en gezonde leefstijl
  • Positief beïnvloeden van overige risicofactoren (als roken, stress, overgewicht en slaap)
  • Optimaliseren van de werkhervatting

Tijdens de behandeling kunnen verschillende trainingsvormen worden ingezet, waaronder krachttraining, functionele training, training van het uithoudingsvermogen (aeroob en anaeroob), ontspanning en sport en spel. Het streven van hartrevalidatie is zelfredzaamheid: samen met de patiënt wordt geprobeerd om langdurige gedragseffecten te bereiken.